1. Pendahuluan

Peraturan Kerajaan No. 60 Tahun 2008 menyatakan bahawa Sistem Kawalan Dalaman adalah satu proses penting dalam tindakan dan aktiviti yang dijalankan secara berterusan oleh pengurusan dan semua kakitangan untuk memberikan jaminan yang munasabah mengenai pencapaian objektif organisasi melalui operasi yang berkesan dan cekap, kebolehpercayaan pelaporan kewangan, pelindungan aset negara, dan pematuhan kepada undang-undang dan peraturan. Untuk mencapai pengurusan kewangan negara yang berkesan dan cekap, menteri dan ketua agensi diwajibkan melaksanakan kawalan ke atas pelaksanaan aktiviti kerajaan. Kawalan ke atas pelaksanaan aktiviti kerajaan dijalankan selaras dengan Sistem Kawalan Dalaman Kerajaan (SPIP). SPIP bertujuan untuk memberikan jaminan yang munasabah mengenai keberkesanan dan kecekapan pencapaian objektif pentadbiran urusan negara, kebolehpercayaan pelaporan kewangan, pemeliharaan aset negara, dan pematuhan kepada undang-undang dan peraturan.

Pelaksanaan Sistem Kawalan Dalaman Kerajaan (SPIP) dalam fakulti dipacu oleh keperluan untuk mencapai tadbir urus organisasi yang bertanggungjawab, telus, berkesan dan cekap dalam penyampaian pendidikan tinggi. Sebagai unit kerja dalam institusi pengajian tinggi, fakulti menjalankan pelbagai fungsi strategik, seperti pengurusan akademik, pengurusan kewangan, pengurusan sumber manusia, pengurusan infrastruktur, dan penyediaan perkhidmatan kepada pelajar serta masyarakat luas. Kerumitan aktiviti ini memerlukan sistem kawalan yang mampu memastikan semua proses dijalankan selaras dengan peraturan, objektif organisasi dan prinsip tadbir urus yang baik.

Selain itu, pengurusan sumber dalam fakulti melibatkan bajet, aset dan sumber manusia yang besar, yang berpotensi menimbulkan pelbagai risiko, seperti kesilapan pentadbiran, ketidakcekapan dalam proses kerja, malah ketidakteraturan dalam pengurusan sumber. Oleh itu, SPIP diperlukan sebagai mekanisme untuk mengenal pasti, mengawal dan mengurangkan risiko yang boleh menghalang pencapaian objektif organisasi.

Pelaksanaan SPIP juga merupakan keperluan di bawah peraturan kerajaan, yang mewajibkan setiap agensi kerajaan, termasuk universiti awam, untuk mewujudkan sistem kawalan dalaman yang mencukupi. Melalui pelaksanaan SPIP, fakulti dapat memastikan bahawa aktiviti operasi dijalankan secara teratur, boleh diukur dan bertanggungjawab, sambil menyokong penyediaan laporan kewangan yang boleh dipercayai dan pematuhan terhadap undang-undang serta peraturan.

Sebaliknya, SPIP berfungsi sebagai instrumen utama dalam menyokong pembangunan Zon Integriti (ZI) ke arah mencapai Zon Bebas Rasuah (WBK) dan Zon Birokrasi Bersih dan Berorientasikan Perkhidmatan (WBBM) dalam fakulti. Dengan pelaksanaan SPIP, budaya kawalan, integriti dan pengawasan dalaman dapat diperkukuh, sekali gus mempromosikan penyampaian perkhidmatan awam berkualiti tinggi dan meningkatkan prestasi organisasi. Oleh itu, pelaksanaan SPIP dalam fakulti adalah langkah strategik untuk memastikan semua aktiviti organisasi dijalankan secara berkesan, cekap, telus dan akauntabil, serta bebas daripada salah laku, sekali gus menyokong pencapaian mampan objektif institusi.

1. Dasar Perundangan
2. Peraturan Kerajaan No. 60 Tahun 2008 mengenai Sistem Kawalan Dalaman Kerajaan;
3. Peraturan Menteri Pendidikan Nasional No. 44 Tahun 2011 mengenai Sistem Kawalan Dalaman Kerajaan dalam Kementerian Pendidikan Nasional;
4. Peraturan Rektor Universiti Negeri Malang No. 15 Tahun 2024 mengenai Sistem Kawalan dan Pengawasan Dalaman Universiti Negeri Malang;
5. Keputusan Dekan Fakulti Ekonomi dan Perniagaan, Universiti Negeri Malang, No. 9.2.68/UN32.4/KP/2025 mengenai Unit Kawalan Dalaman Fakulti Ekonomi dan Perniagaan, Universiti Negeri Malang, bagi tahun 2026.

1. Elemen Sistem Kawalan Dalaman Kerajaan (SPIP)

Artikel 3 Peraturan Pemerintah No. 60 Tahun 2008 menyatakan bahawa Sistem Kawalan Dalaman Pemerintah (SPIP) merangkumi elemen-elemen berikut:

1. Kawal Persekitaran

Peraturan Kerajaan No. 60 Tahun 2008, Artikel 3(a), menyatakan bahawa persekitaran kawalan ialah keadaan dalam sesebuah agensi kerajaan yang mempengaruhi keberkesanan kawalan dalaman. Ketua agensi kerajaan diwajibkan mewujudkan dan mengekalkan persekitaran kawalan yang memupuk tingkah laku positif yang menyokong pelaksanaan Sistem Kawalan Dalaman dalam persekitaran kerja mereka, melalui:

1. Mempertahankan integriti dan nilai etika;
2. Komitmen terhadap kecakapan;
3. Kepimpinan yang menyokong;
4. Menubuhkan struktur organisasi yang memenuhi keperluan;
5. Pelaksanaan pelimpahan kuasa dan tanggungjawab yang sesuai;
6. Perumusan dan pelaksanaan dasar yang mantap mengenai pembangunan sumber manusia;
7. Wujudnya peranan berkesan bagi badan pemantauan dalaman kerajaan;
8. Hubungan kerja yang baik dengan agensi kerajaan yang berkaitan.
9. Penilaian risiko

Peraturan Kerajaan No. 60 Tahun 2008, Artikel 3(b), menyatakan bahawa penilaian risiko ialah proses menilai kebarangkalian peristiwa yang mengancam pencapaian objektif dan sasaran sesebuah agensi kerajaan. Ketua agensi kerajaan dikehendaki menjalankan penilaian risiko. Penilaian risiko ialah proses menilai kebarangkalian peristiwa yang mengancam pencapaian objektif dan sasaran sebuah agensi kerajaan, merangkumi pengenalpastian, analisis dan pengurusan risiko yang berkaitan dengan proses atau aktiviti organisasi. Penilaian risiko terdiri daripada dua peringkat utama: pengenalpastian risiko dan analisis risiko.

1. pengenalpastian risiko

Artikel 14 Peraturan Kerajaan No. 60 Tahun 2008 secara khusus menetapkan garis panduan tentang cara ketua agensi kerajaan menetapkan objektif. Objektif agensi kerajaan mesti mengandungi pernyataan dan garis panduan yang khusus, boleh diukur, boleh dicapai, realistik dan terikat masa. Setelah objektif ditetapkan, ia mesti disampaikan kepada semua kakitangan. Untuk mencapai objektif yang telah ditetapkan, ketua agensi kerajaan mesti merangka strategi, iaitu strategi operasi yang konsisten, strategi pengurusan bersepadu dan pelan penilaian risiko.

1. analisis risiko

Artikel 17 Peraturan Kerajaan No. 60 Tahun 2008 menetapkan bahawa analisis risiko hendaklah dijalankan untuk menentukan impak risiko yang dikenal pasti terhadap pencapaian objektif agensi kerajaan.

Sebelum kedua-dua peringkat ini dilaksanakan, ketua agensi kerajaan mesti terlebih dahulu merumuskan objektif, sama ada di peringkat agensi atau di peringkat aktiviti. Penyusunan objektif ini adalah penting kerana penilaian risiko adalah berdasarkan kebarangkalian berlakunya peristiwa yang boleh menghalang pencapaian objektif yang telah ditetapkan.

3. Langkah kawalan

Peraturan Kerajaan No. 60 Tahun 2008, Artikel 3(c), menyatakan bahawa aktiviti kawalan adalah langkah-langkah yang diperlukan untuk menangani risiko, serta penubuhan dan pelaksanaan dasar dan prosedur untuk memastikan bahawa langkah-langkah mitigasi risiko tersebut telah dilaksanakan dengan berkesan. Aktiviti kawalan terdiri daripada:

1. ulasan mengenai prestasi agensi kerajaan yang berkaitan;
2. pembangunan sumber manusia;
3. kawalan ke atas pengurusan sistem maklumat;
4. kawalan fizikal ke atas aset;
5. penubuhan dan semakan penunjuk prestasi dan ukuran;
6. pemisahan fungsi;
7. pengesahan transaksi dan peristiwa penting;
8. pencatatan urus niaga dan peristiwa dengan tepat dan tepat pada masanya;
9. sekatan ke atas akses kepada sumber dan pendaftarannya;
10. akakauntabiliti bagi sumber dan pendaftarannya; dan
11. Dokumentasi yang betul bagi sistem kawalan dalaman dan transaksi serta peristiwa penting.
12. Maklumat dan komunikasi

Peraturan Kerajaan No. 60 Tahun 2008, Artikel 3(d), menyatakan bahawa maklumat ialah data yang diproses yang boleh digunakan untuk membuat keputusan dalam konteks melaksanakan tugas dan fungsi agensi kerajaan. Komunikasi ialah proses menyampaikan mesej atau maklumat menggunakan simbol atau tanda tertentu, sama ada secara langsung atau tidak langsung, untuk mendapatkan maklum balas. Ketua agensi kerajaan dikehendaki mengenal pasti, merekod dan menyampaikan maklumat dengan berkesan, dalam bentuk yang sesuai dan pada masa yang sesuai. Untuk memastikan komunikasi yang berkesan, ketua agensi kerajaan mesti:

1. Menyediakan dan menggunakan pelbagai bentuk dan kaedah komunikasi;
2. Untuk mengurus, membangunkan dan sentiasa mengemas kini sistem maklumat.
3. Pemantauan kawalan dalaman.

Peraturan Kerajaan No. 60 Tahun 2008, Artikel 3(e), menyatakan bahawa pemantauan kawalan dalaman adalah proses menilai kualiti prestasi Sistem Kawalan Dalaman dan proses yang memberikan jaminan bahawa dapatan audit dan penilaian lain diikuti dengan segera. Pemimpin kerajaan dikehendaki memantau sistem kawalan dalaman melalui pemantauan berterusan, penilaian berasingan, dan susulan terhadap cadangan yang timbul daripada audit dan semakan lain. Pemantauan Sistem Kawalan Dalaman dilaksanakan melalui pemantauan berterusan, penilaian berasingan, dan susulan terhadap cadangan yang timbul daripada audit dan semakan lain.

D. Pelan Kerja SPIP untuk Fakulti Ekonomi dan Perniagaan, Universiti Negeri Malang