Aktiviti pemerhatian lapangan yang dijalankan sebagai sebahagian daripada penyelidikan ini telah dilaksanakan oleh Prof. Etty Soesilowati, MSi, dan Slamet Fauzan, SPd, MPd, pensyarah di Fakulti Ekonomi dan Perniagaan, Universiti Negeri Malang, bersama Prof. Sucihatiningsih Dian W.P. dari Universiti Negeri Semarang. Kerja lapangan dijalankan pada 8 Julai 2024 di kampung Samar, Daerah Tulungagung, Jawa Timur.
Desa Samar, yang terletak di kaki Gunung Wilis di Kecamatan Pagerwojo, Kabupaten Tulungagung, Provinsi Jawa Timur, terdiri dari lima dusun dengan jumlah penduduk sekitar 4.383 jiwa, mayoritasnya bekerja sebagai petani dan peternak ternak. Pertumbuhan penduduk telah menyebabkan peningkatan permintaan dalam kalangan komuniti untuk protein haiwan yang diperoleh daripada ikan. Makanan ikan yang digunakan biasanya tepung ikan, yang masih diimport dan bekalannya terhad, mengakibatkan harga yang tidak menentu.
Desa Samar telah membangunkan satu sistem untuk menukar sisa organik menjadi baja organik, yang dikenali sebagai 'Bale Letong' dan 'Maggot'. Inisiatif ini dilancarkan oleh kumpulan komuniti 'Sumber Manfaat', yang telah aktif selama kira-kira 1.5 tahun dengan sokongan pasukan penyelidikan dari UM.
Dengan mengompos 1,000 kg najis ternakan, kumpulan "Sumber Manfaat" berjaya menghasilkan 40 bungkusan baja organik "Bale Letong" pada kos pengeluaran (COP) sebanyak Rp16,188 setiap bungkusan. Produk ini kemudian dipasarkan pada harga jualan Rp35,000 setiap bungkusan. Berdasarkan pengiraan kos pengeluaran dan hasil, jelas bahawa perniagaan pengeluaran baja organik 'Bale Letong' mempunyai potensi keuntungan yang menjanjikan, memandangkan modal permulaan yang diperlukan adalah kecil dan penggunaan sumber tempatan yang melimpah.
Kumpulan "Sumber Manfaat", selain memproses sisa organik menjadi baja, turut ditubuhkan untuk membangunkan makanan haiwan melalui penternakan belatung. Kumpulan komuniti "Sumber Manfaat" telah menubuhkan ladang belatung di kemudahan pengurusan sisa 3R di kampung tersebut. Sumber makanan maggot, yang terdiri daripada sisa organik, dibekalkan daripada sisa komuniti sekitar. Terdapat kira-kira 150 isi rumah yang berdaftar sebagai ahli yang membuang sisa mereka di titik pengumpulan sisa 3R. Jumlah sisa yang dikumpul setiap bulan adalah antara 2,400 hingga 2,500 kilogram. Walau bagaimanapun, tidak semua sisa ini boleh digunakan sebagai makanan cacing; hanya sekitar 30% sisa—atau kira-kira 720 hingga 750 kilogram sisa organik—boleh dimanfaatkan sebagai sumber makanan cacing setiap bulan. Jumlah maksimum ulat yang boleh dihasilkan di Pusat Rawatan Sisa 3R Sumber Manfaat ialah 40 kilogram sebulan. Hasil tuaian itu diedarkan kepada penternak ternakan pada harga Rp10,000 setiap kilogram.
